Dit artikel is gepubliceerd  in: Open 27 (1995) 5

C.T.J. Klijs

Wat is Vubis
VUBIS is een compleet en geïntegreerd bibliotheekpakket dat naast catalogiseren en de publiekscatalogus ook modules bevat voor het verwerken van de bestel-, uitleen-, en tijdschriftenadministratie. De programmeertaal is MUMPS (tegenwoordig M geheten). Een sterk punt daarvan is de transparante en flexibele bestandsstructuur en de mogelijkheid de programmatuur op vele soorten hardware te installeren: van PC's tot mainframes met ieder hun eigen operating systeem. Bij de migratie naar andere hardware is vaak niet eens programma- of bestandsconversie noodzakelijk. Ook is er betrekkelijk geringe hardware capaciteit nodig. Dit resulteert in lagere investeringen in hardware en goede responsetijden. Het systeem kan hierdoor gemakkelijk met een organisatie meegroeien. VUBIS is een open systeem, in die zin dat er verschillende interfaces zijn met andere systemen, databases en uitwisselingsformaten.
Kenmerkend voor VUBIS is de gebruikersvriendelijkheid zowel voor bibliotheekpersoneel als voor (eind) gebruikers. De menuschermen zijn sober maar duidelijk. De gebruiker heeft in de publiekscatalogus en bij de andere modules de mogelijkheid te kiezen tussen een Nederlandse, Engelse en Franse interface. De catalogusmodule heeft een elegante oplossing voor het weergeven van relaties tussen titels, zoals editie- en koepel/deeltitel-relaties. Het systeem is duidelijk ontworpen door mensen met uitgebreide bibliotheekervaring.
Voortdurend worden de zoek-, selectie-, invoer-, uitvoer- en bewerkingsmogeljkheden uitgebreid.
Gebruikmakend van moderne netwerk- en PC-technologie wordt voor VUBIS zowel een client-server oplossing als grafische gebruikersinterfaces ontwikkeld. Dit heeft al de eerste resultaten opgeleverd.

Start
In 1974 is een aantal bibliotheekmedewerkers van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) onder leiding van de hoofdbibliothecaris prof. dr. S.M. Namenwirth begonnen met de ontwikkeling van VUBIS. Met het ontwerp van modules voor catalografie en publiekscatalogus werd de basis gelegd voor een volledig geïntegreerd on-line bibliotheeksysteem.
Gebruiksvriendelijkeheid en eenvoud van bediening waren toen al de belangrijkste uitgangspunten. Bij de ontwikkeling van het systeem werd bewust gekozen voor de programmeertaal MUMPS en het gebruik van een minicomputer, in tegenstelling tot andere bibliotheeksystemen uit die tijd die gebruik maakten van mainframes.
Na demonstratie tijdens de IFLA-conferentie in 1977 in Brussel werd het systeem in 1978 operationeel in de VUB. Hiermee was de VUB een van de allereerste instellingen die haar gebruikers een on-line publiekscatalogus (OPC) aanbood.
Geleidelijk groeide de behoefte aan een volwaardige partner voor de uitbreiding van VUBIS als een geïntegreerd systeem.

TU Eindhoven
Bij de Technische Universiteit Eindhoven (TUE) was men in 1967 al met de automatisering begonnen.
Aanvankelijk met een tijdschriftencatalogus en in 1970 met een tijdschriftregistratiesysteem. In 1973 was de complete catalogus (100 000 titels) geautomatiseerd. Aanvankelijk gebeurde de raadpleging van papier of met behulp van COM-fiches. Drs. P.J.C.A. Pinxter, de toenmalige bibliothecaris, schreef hier in 1977 twee uitgebreide artikelen over in 'Open'.
De noodzaak om verder te automatiseren en over te gaan naar een on-line catalogus werd rond 1980 duidelijk gevoeld. In 1983 werd een samenwerkingsverband gesloten tussen VUB en TUE voor de verdere ontwikkeling van VUBIS. Deze samenwerking kwam niet geheel toevallig tot stand. M.O.L. Verpoorten die vanaf 1974 mede-ontwikkelaar van VUBIS was aan de VUB werd in 1982 benoemd tot bibliothecaris van de TUE. Niet lang daarna werd de TUE-catalogus geconverteerd naar VUBIS en werd begonnen met de ontwikkeling van een nieuwe versie van VUBIS.
Hoewel de belangrijkste ontwikkelingen in de twee universiteiten plaatsvonden, werden ook andere bibliotheken bij de samenwerking betrokken; de Gemeenschappelijke Bibliotheek Eindhoven, de Zeeuwse Bibliotheek en de bibliotheek van de Universitaire Instellingen van Antwerpen (UIA).

Odis en Geac
Andere instellingen raakten ook geïnteresseerd in VUBIS. In 1987 richtte Verpoorten daarom de firma Odis op en verliet de TUE. Er werd een overeenkomst gesloten tussen VUB, TUE en Odis voor de verdere ontwikkeling van VUBIS. In de overeenkomst werd geregeld dat Odis het alleenverkooprecht kreeg van VUBIS.
Inmiddels is in meer dan 250 bibliotheken in Nederland en Belgie VUBIS geïnstalleerd. Gebruikers zijn: Koninklijke Bibliotheek Albert I van Belgie, universiteitsbibliotheken (Brussel, Eindhoven, Antwerpen, Nijenrode), hogeschoolbibliotheken (Eindhoven, Utrecht, Rotterdam, Zwolle), openbare bibliotheken (provincies Groningen en Zeeland, regio Eindhoven en het merendeel van de openbare bibliotheken in Vlaanderen) en een goot aantal speciale bibliotheken. Ook Frankrijk heeft inmiddels een tiental VUBIS-bibliotheken waaronder de Openbare bibliotheek van Straatsburg en de Universiteit van Nancy. Verder zijn vier universiteitsbiblitoheken in Roemenie nog het vermelden waard.
Odis ontwikkelde vier CD-ROM's (VLACC, PCC Noord-Brabant, TECHROM en CDBB), waarbij VUBIS als zoeksoftware wordt gebruikt.
Met ingang van 1 januari 1995 is Odis overgenomen door Geac Benelux. Met Geac is er een overeenkomst gesloten voor de verdere gezamelijke ontwikkeling van VUBIS waarbij de beide universiteiten eigenaar blijven van VUBIS. In deze overeenkomst is tevens geregeld dat Geac het alleenverkooprecht heeft van VUBIS.