Dit artikel is oorspronkelijk verschenen in Rekencentrum-mededelingen, 20e jaargang (1994) nr. 4

Van Pasadena naar Eindhoven, of: De TUE-bibliotheek op het Internet
Je zou het bijna vergeten er hier aandacht aan te besteden, maar sedert enige tijd alweer is ook de catalogus van de TUE-bibliotheek te raadplegen via het Internet. Het telnetadres van de catalogus is vubis.urc.tue.nl. De login voor Internet-gebruikers is inter_vubis.

Van Pasadena naar Eindhoven
Stel nu dat een medewerker aan het California Institute of Technology (Caltech) te Pasadena in de Verenigde Staten op een congres een TUE-medewerker heeft ontmoet die een voordracht hield over een door hem uitgevoerd onderzoek dat hij recent heeft afgesloten in een proefschrift. Hij is geinteresseerd in dit onderzoek en wil het proefschrift opsporen in de catalogus van de TUE-bibliotheek.
Eerder al heeft hij met behulp van anonymous ftp "Billy Barron's list of internet-accessible libraries" via het net opgehaald (ftp adres: fsp.utdallas.edu; dir /pub/staff/billy/libguide) en hierin het Internetadres en de login procedure van de TUE-bibliotheek gevonden. Vervolgens gaat hij vauit Pasadena onze VUBIS-catalogus raadplegen.
De vraag is nu: met welke problemen krijgt hij te maken bij het opsporen van de  eerder genoemde dissertatie? Anders gezegd: is de catalogus van de TUE-bibliotheek voldoende uitgerust om (buitenlandse) Internet-gebruikers die nietg vertrouwd zijn met de VUBIS-software boektitels te doen terugvinden?

Gebruiksvriendelijk maar ...
De VUBIS-catalogus van de TUE-bibliotheek is zeer gebruiksvriendelijk maar heeft uiteraard ook zo zijn minpunten. Laat ik hieronder een paar min- en pluspunten waarvan ik meen dat ze relevant zijn voor Internet-gebruikers noemen.

Login procedure
Als onze Caltech-medewerker via telnet verbinding legt met de bibliotheek van de TUE, krijgt hij een Nederlandstalig scherm te zien waarin de login procedure staat beschreven. Het zou goed zijn als deze procedure ook in ieder geval in het Engels wordt beschreven. Een sterk punt van VUBIS daarentegen is dat het een meertalige interface kent. Op het Nederlandse beginscherm staat, zij het enigszins verstopt, aangegeven hoe men van taal kan veranderen (optie 14). Optie 14 biedt de mogelijkheid om VUBIS in drie talen te raadplegen: Nederlands, Engels en Frans en dat is iets waarmee onze man uit Pasadena zijn voordeel kan doen.

<Enter>-toets
Een minpunt is de <enter>-toets die binnen VUBIS twee functies heeft: 1) om gegevens daadwerkerlijk in te voeren en 2) om en niveau terug te gaan in de zoekactie. Laatsgenoemde functie van de <enter>-toets staat ook nergens als zodanig vermeld binnen VUBIS. Het lijkt beter om voor deze functie een aparte toets te reserveren en dit ook expliciet te vermelden.

Feedback
Verder is het vervelend dat VUBIS geen feedback al la "Even geduld a.u.b."geeft zodat een gebruiker weet dat zijn invoer ook daadwerkelijk is ingevoerd. Nu hebben gebruikers nogal eens de neiging om de <enter>-toets meerdere malen in te tikken met als gevolg (zie hierboven) dat men teruggaat naar een vorig niveau in de zoekactie en met het zoekresultaat weggooit. Zeker voor Internet-gebruikers is dergelijk feedback nuttig omdat raadpleging via het Internet nogal eens gepaard gaat met lange respons-tijden.

Terug naar het beginscherm
Het is binnen VUBIS niet altijd duidelijk hoe terug te keren naar het beginscherm om een nieuwe zoekactie te beginnen. Dit gebeurt met de S-optie maar deze staat niet overal vermeld. Dit lijkt futiel maar als men, zoals onze Caltech-medewerker, niet vertrouwd is met de zoeksoftware en men dus geheid meerdere malen vastloopt, is het handig om op elk moment te weten hoe men weer opnieuw kan beginnen.

Online hulp
De online hulp die VUBIS biedt bij het raadplegen van de catalogus is wat aan de magere kant. Zeker voor Internet-gebruikers kan het geen kwaad om meer en betere online, context-gevoelige hulp te geven. Een andere mogelijkheid in deze is om de bestaande VUBIS handleiding te vertalen in het Engels en vervolgens via ftp ter beschikking te stellen aan Internet-gebruikers. Verder kan in dit verband het toevoegen van een ingebouwd response-systeem aan VUBIS waarmee gebruikers allerlei kritiek en opmerkingen aan de systeembeheerders kunnen sturen, ook waardevol zijn.

Zoeken op onderwerp
Als onze man uit Pasadena het door hem gezochte proefschrift heeft weten te lokaliseren in de catalogus, wil hij het wellicht niet daarbij laten en meerdere boektitels over het proefschrift-onderwerp opsporen in de VUBIS-catalogus. Hij heeft dan uiteraard niets aan Nederlandse trefwoorden die aan elk boek worden toegekend. Als Amerikaan kan hij echter wel overweg met de Engelse systematische onderwerpscodes (optie 6). En hoewel de systematische codes in hun aanduiding van het onderwerp van het boek minder verfijnd en specifiek zijn dan de trefwoorden, is dit zonder meer een pluspunt van de VUBIS-catalogus voor Internet-gebuikers.

Downloaden
Onze man van Caltech heeft nu verschillende relevante boektitels opgespoord in de catalogus en wil vervolgens de gevonden titels downloaden naar zijn eigen computersysteem. Bij gebruik van een MS-DOS PC en NCSA telnet is hij daarvoor aangewezen op de Alt-C of Alt-D toetscombinatie. Binnen  NCSA telnet worden deze toetscombinaties gebruikt om beeldschermen te downloaden naar een log- of capture-file. Om van meerdere gevonden titels een mooie lijst te maken, dient men de gedownloade schermen nog flink te bewerken met een tekstverwerkingsprogramma. Kortom, fraai is anders. De National Library of Medicine te Bethesda in de Verenigde Staten (telnetadres locator.nlm.nih.gov; login locator) heeft voor dit probleem een mooie oplossing bedacht. Deze bibliotheek biedt namelijk de mogelijkheid om gevonden titels te bewaren die vervolgens na het uitloggen als een mooi opgemaakte lijst naar een eerder opgegeven E-mail adres toegestuurd worden. Een idee voor VUBIS, denk ik.

Lenen
Downloaden van boektitels is een, het boek daadwerkelijk in je bezit krijgen om het te kunnen inzien is een andere zaak. Wil onze Caltech-medewerker het door hem gevonden proefschrift lenen, dan moet hij daarvoor naar zijn eigen bibliotheek gaan die vervolgens een internationaal leenformulier stuurt (of faxt) naar de TUE-bibliotheek die het proefschrift dan per post opstuurt naar de bibliotheek van Caltech die het tot slot ter beschikking stelt aan de aanvrager. Het is voor hem niet mogelijk om zelf online, dit is tijdens het raadplegen van de VUBIS-catalogus, een leenaanvraag in te dienen. Technisch hoeft dit echter geen probleem te zijn. Onderling doen Nederlandse bibliotheken dit tenslotte al bij elkaar: het online indienen van leenaanvragen.
Maar ik geef toe dat aan het op een dergelijke wijze uitlenen van bibliotheekboeken aan eindgebruikers diverse haken en ogen vastzitten. Immers, zonder garanties van teruggave en betaling lenen bibliotheken hun boeken niet graag uit aan iedere wildvreemde die via het Internet een leenaanvraag indient.

Als men echter bedenkt dat de TUE-bibliotheek sinds kort alle TUE-proefschriften elektronisch heeft opgeslagen, kunnen er twee vliegen in een klap geslagen worden. Een aangevraagd proefschrift kan snel (tegen betaling) langs elektronische weg bezorgd worden terwijl het origineel gewoon in de bibliotheek blijft. Misschien iets voor de toekomst?

Vubis een Internet-bibliotheek?
Laat ik tot slot terugkeren naar de vraag die ik aan het begin van dit artikel stelde: voldoet de publiekscatalogus van de TUE-bibliotheek aan de eisen die er in het Internet-tijdperk aan gesteld mogen worden? Uiteindelijk moet deze vraag door Internet-gebruikers zelf beantwoord worden, maar ik meen toch dat met zijn meertalige interface en zijn Engelse systematische codes de VUBIS-catalogus van de TUE geen slecht figuur slaat als Internet-bibliotheek. Verbetering behoeft vooral nog de geboden online hulp, de downloadfaciliteiten en, misschien, het indienen van leenaanvragen.

Voor meer informatie:
Leon Osinski, tel. 2821